Czôrny Lampart, Czerwòny Wôłk – recenzjô

Nowô pòwiesc Marlona Jamesa to na gwës je lëteratura fantasy, le tak pò prôwdze to je cãżkò scwierdzëc, czë to je równoczasno lëteratura sczerowónô do czëtińców fantasticzi.

Nibë fantasy…

Swiat stwòrzony bez Marlona Jamesa mô wszëtkò, co pòwinien miec swiat fantasy. Nalézemë tuwò magiã, magiczné rasë, wëmëszlóné krôjnë, a bënë nich gardë, piôszczëznë ë dżungle. Nen swiat je òriginalny, bò òpiarti na afrikańsczich legendach, fòlklorze ë plemieniowich wierzeniach, le mô kąsk pòspólnégò z taczima dokôzama fantasy jak Biésnik (Wiedźmin) Andrzeja Sapkowsczégò, Jigra ò Trón (Game of Thrones) George’a R.R. Martina, a nawetka… Silmarilion Johna R.R. Tolkiena.

Z tima dwùma pierszima knéżkã Jamesa parłãczi brutalnosc. Czôrny Lampart, Czerwòny Wôłk je mòże nawetka barżi òstri niżlë Biésnik i Jigra ò Trón, bò nen afrikansczi fòlklor téż je barżi brutalny jak eùropejsczi. W ti knéżce òpisóné są na przikłôd gwôłtë (téż na dzecach), mòrdowanié dzecy ë wëzwëskiwanié partów jich całów do czarów, òberznienié dzéwczãtków ë knôpków, pedofiliô ë wiele wicy rituałów chtërne dlô Eùropejczika brzëmią straszno, le są dzélã plemieniowich afrikansczich wierzeniów – tak jak diskriminacjô białków ë kréplów. Marlon James nie dôwô tuwò czëtińcóm ùmùjkóny wersji afrikansczich mitów, le prôwdzëwi, czësti krëwi swiat wierzeniów czôrnégò lądu.

Heroja ti knéżczi téż je juwerny do Geralta z Rivii. Biésnik wanożił ë za dëtczi zabijôł jinsztë, a w òpisywóny ksążce heroja (bez miona) wanożi ë za dëtczi ùżiwô swòjégò nadlëdzczégò cknieniô, cobë szëkac zadżinionëch dzecy, białków czë pòjmańczików.

Z Silmarilionã Tolkiena knéżkã Jamesa parłãczi bòkadosc swiata, wielosc wątków, rasów, òpisënków, le òsoblëwô lëczba różnëch lëdów, chtërne aùtor òpisôł jak etnograf, a nie jak pisôrz fantasy.

… a równak nié

Ë prawie dlôtë Czôrny Lampart, Czerwòny Wôłk mòże bëc cãżką knéżką dla czëtińców fantasticzi, bò czasã czëtô sã to jak “Mitologiã” Jana Parandowsczégò. Chòc w teksce aùtor dôł wicy wùlgarizmów niżlë Sapkowsczi i Martin do grëpë, to jegò dokôz ni mô taczi letkòscë jak jich ùtwórstwò.

Czasã dialodżi są baro nôtërne, le we wikszim dzélu szlachùją za nowòczasną pòezją bez rimów. To sã mòże widzec kòmùs, chto szëkô za czims swiéżim, ë chto je ju najadłi zwëczajnym fantasy. Równak dlô wikszoscë òdbiérców to mdze baro cãżkò czëtac – przënômni na zôczątkù. Jeżlë chtos sã nie pòddô ë przënãcy sã do sztélu Jamesa, tej mòże cygnąc z ti knéżczi wiele przëjemnotë.

Szëmón Grot

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s